Bu soruya tek bir yanıt vermek oldukça güçtür. Günümüzde, artık belirli bir takım işlevleri yerine getiren sistemlerden öte, isteğe ve ihtiyaca göre programlanabilen, parça eklemeye ve çıkarmaya imkan tanıyan sistemlerin geçerli olduğu dünyaca kabul edildiğinden ev otomasyon sistemleri de bu inançla geliştirilmektedir.

Örneğin evin bir köşesine yerleştirilecek bir haraket algılayıcısı; siz evde yokken veya uykudayken hırsızlığa karşı bir alarm tetikleyicisi olarak kullanılabilirken, siz evde iken odaya girdiğinizde ışıkların yakılması, odasında uyuyan bebeğiniz hareketlendiğinde veya bakım altında tutulması gereken bir kimse uzun süre hareketsiz kaldığında size telefonla bir uyarı gönderilmesi için kullanılabilir. Aynı hareket algılayıcı evin dışına yerleştirilerek siz tatildeyken eve yaklaşan birisi olduğunda müzik seti çalıştırılarak veya ışıklar yakılarak evin dolu olduğu izleniminin verilmesi amacıyla da kullanılabilir.

Bunun dışında ev otomasyon sistemlerinin en önemli özelliklerinden birisi de, her kontrol tek bir sistemle sağlandığından ev içindeki herşeyin, uzaktan kumanda, kontrol paneli, telefon veya internet yoluyla aynı rahatlıkla kumanda edilebilmesidir.

Programlanmaya elverişli bir ev otomasyon sisemi, aşağıdaki örneklerde bahsedilen kontrollerden hepsini daha fazlasını veya isteğe bağlı olarak sadece bazılarını gerçekleştirebilir.

• Geceleyin ışıklar sizin bulunduğunuz yerlerde otomatik olarak yanar olmadığınız bölgelerde ise otomatik olarak söndürülür.
• Evin ve suyun sıcaklığı siz uyanmadan ya da işten eve dönmeden istediğiniz seviyeye getirilerek evinizin sizi sıcak bir biçimde karşılaması sağlanabilir.
• Bahçedeki çimlerin belirli aralıklarla ve yağmur yağmamışsa sulanması sağlanır.
• Siz yatarken evdeki tüm ışıkları ve cihazları kapatır, yatak odanızın ışığını kısar, ısıtıcıyı ekonomik moda alır, gece modunda korunmasını istediğiniz bölgelerde alarm sistemini devreye sokar ve bir saat sonra radyoyu kapatır.
• Tek bir komutla perdeleri indirip, ışıkları kısıp, mısır patlatma makinasını çalıştırıp, telefonu sessiz komuma alıp DVD oynatıcısını ve Televizyonu açarak ev sinema keyfinizi katlar.
• Yangın durumunda, evdeyseniz iç sirenle dışardaysanız sizi telefonla arayarak uyarır, itfaiyeyi arar, gaz vanalarını ve havalandırma sistemini kapatır, belirli bölgelerde ışıkları yakarak çıkışınıza yardımcı olur.
• Sabah evden çıkarken tek tuşla bütün cihazları ve ışıkları kapatır, ısıtıcıyı ekonomik moda alır, evden çıktığınıza dair sekreterinize telefonla haber verir ve siz çıktıktan belirli bir süre içerisinde alarm sistemini devreye sokar.
• Ev içine imkan verdiği tüm kontrolleri telefonla verilen komutlarla da gerçekleştirir.
• Çocuklar okuldan eve geldiğinde sizi telefonla arayıp haber verebilir.
• Evdeki cihaz ve ışıklar uzaktan kumandayla kontrol edilebilir.
• Ev içi ve dışındaki ışıkları gün batımı ve gün doğumu sattalerine göre yakar-södürür.
• Evdeki tüm lambaların ışık seviyesi ayarlanabilir.
• Perde motorları ile güneşlik ve panjurların uzaktan kumanda, kontrol paneli veya telefonla kontrolü.
• Günün belirli bir saatinde veya istenildiği anda sizi ya da çocuklarınızı uyandırır.
• Çocukların televizyonunu hergün akşam belirli bir saatte kapatabilir.
• Her sabah kalktığınızda veya günün çeşitli zamanlarında kahvenizin hazır olmasını sağlayabilir.
• Telefon çaldığında televizyon veya müzik setinin sesini kapatabilir.
• Telsiz telefonunuzu evi tamamiyle kontrol edebilecek bir kumandaya dönüştürür.
• Hareketi kısıtlı kişiler uzaktan kumanda sayesinde çevrelerini çok daha rahat kontrol edebilir ve gerektiğinde yardım çağırabilirler.
• Siz tatildeyken zamanlamalarla veya eve yaklaşan birisi olduğunda evin dolu olduğu izlenimini verebilir.
• Şüpheli bir durumda iç ve dış tüm ışıklar tek düğme ile açılabilir.
• İstenilen bölgelerde alarm çalıştırılabilir veya kapatılabilir.
• Çamaşır makinası gibi falza elektrik tüketen cihazların akıllı sayaçlarla uyumlu olarak, indirimli saatlerde çalışmasını sağlayabilir.
• Lambaları tam parlaklıkları yerine %90 parlaklıkta yakarak, ampullerin ömrünü iki katına çıkarmaklaber he beram de enerji tüketimlerini %30 oranında azaltabilir.

Hava Uyarılı 8 Yollu Valf

Bu valf bant sürücünün kumandasında kullanılır. Yapısında iki adet 4/2 yön denetim valfi mevcuttur. Valflerin sürgülerinin iki tarafındaki etkime yüzeyleri farklıdır. Z hava uyarısı ilk anda yoktur. P hattından gelen hava hem her iki sürgünün alt kısmında hemde B ve D hatlarında hissedilir. A ve C hatları R ve S üzerinden tahliyeye açıktır. Bu sayede ilk anda D hattı sıkıştırma silindirine, B hattı ana silindirin piston kolu tarafına havanın gitmesini sağlamaktadır. Z hava uyarısı verildiğinde 1 Nu’lu sürgü alan farkı nedeniyle aşağı doğru hareket eder ve P hattı A’ya yani sürme silindirine bağlanırken B’deki hava R’den tahliye olur. A hattına hava gelir gelmez öncelikle transport silindirinin çenesinin sıkması sağlanır ve basınç oluştuğunda 2 Nu’lu sürgünün üzerindeki kuvvetin artması gerçekleşir, bu sürgü de aşağı iner. Bu takdirde D’deki hava S üzerinden tahliye olurken C hattına yani ana silindirin piston tarafına hava verilir, bant ötelenmiş olur. Z hava uyarısı kesilirse önce 1 Nu’lu sürgü yukarı kalkar, daha sonra 2 Nu’lu sürgü hareket eder. Böylece önce sürme çenesi çözülür daha sonra ana silindir geri çağırılır.

Vibrasyon Valfi

Yapısında bir adet 3/2 normalde kapalı, bir adet normalde açık 3/2 yön denetim valfi ile iki adet hız ayar valfi bulunur. İlk anda P hattı B hattına açıktır. A hattı ise R’den tahliyeye açıktır. B hattındaki hava dahili bir kanalla 1 Nu’lu sürgünün üzerine etkir. Ancak arada bir kısma valfi olduğu için bu sürgüyü aşağı doğru itecek basınç hemen oluşamaz. Yeteri kadar basınç oluştuğunda sürgü aşağı iner, A hattına hava verilirken, R irtibatı kapanır. A hattındaki hava hız ayar valfinden geçerek 2 Nu’lu sürgüyü aşağı iter. Böylece P ile B hattının irtibatı kesilir. B deki hava R’den tahliye olur. B’deki hava tahliye olunca 1 Nu’lu sürgünün üzerindeki etki ortadan kalkar ve bu sürgü yukarı kalkar. A hattındaki hava R’den tahliye olur. Bu takdirde 2 Nu’lu sürgü üzerindeki etki de kalkar yeniden B hattına hava verilir. Valfin bu özelliği çift etkili bir silindirin vibrasyon hareketinde kullanılabilir. Hız ayar valflerinin ayar değeri değiştirilerek değişik vibrasyon strokları alınabilir.

“Robot, çeşitli görevlerin gerçekleştirilmesi için, malzeme, parça, takım ya da değişken programlanmış hareketler aracılığıyla, özel parçaları hareket ettirmek amaçlı tasarlanmış, çok fonksiyonlu, yeniden programlanabilir manipülatördür.”

Sanayi robotunun en kapsamlı tanımı ve robot tiplerinin sınıflandırması ISO 8373 standardında belirlenmiştir. Bu standarda göre bir robot şöyle tanımlanır: “Endüstriyel uygulamalarda kullanılan, sabit veya hareketli olabilen, üç veya daha fazla programlanabilir eksene sahip, otomatik kontrollü, yeniden programlanabilir çok amaçlı manipülatördür.”

Endüstriyel robot, genel amaçlı, insana benzer özelliklere sahip programlanabilir bir makinedir. Bir robotun insana benzeyen en önemli özelliği onun koludur. Tutma ve yerleştirme işlemlerinde robot kolu kullanılır. Robot kolu, başka bir makineyle birleştirilerek, malzemenin yüklenmesi ve takım değiştirme işlemini yapmaktadır. Kesme, şekil verme, yüzey kaplama, silindirik ve düzlem yüzey taşlama gibi imalat işlemlerini gerçekleştirir. Montaj ve kontrol uygulamalarında kullanılmaktadır.

Tanımdaki terimlerin detaylı  olarak açıklamaları aşağıdaki gibidir:

Manipülatör: Robotun hareketli kısımlarına denir.

Yeniden Programlanabilir: Fiziksel değişiklikler olmadan programlanmış hareketleri veya yardımcı fonksiyonları değiştirilebilen.

Çok Amaçlı: Fiziksel değişikliklerle farklı bir uygulamaya adapte edilebilme yeteneği.

Fiziksel Değişiklikler: Programlama kasetleri, ROM’lar vb. gibi değişiklikler hariç mekanik yapının veya kontrol sisteminin değiştirilmesi.

Eksen: Lineer veya dönel (rotasyonel) modda robot hareketini belirtmek için kullanılan yön.

Tamlık: Tamlık, çalışma hacmi içinde istenen bir noktaya, robotun bilek sonunu götürebilme yeteneğidir. Uzaysal çözülüm, robotun çalışma hacmini bölebileceği en küçük hareket artışıdır. Robotun tamlığı uzaysal çözülüm cinsinden ifade edilebilir çünkü hedef bir noktaya ulaşabilme yeteneği her eklem hareketi için robotun kontrol artımlarını ne derece tanımlayabildiğine bağlıdır. Tamlık, verilen bir hedef noktaya erişebilmek için robotun programlanabilme kapasitesiyle ilişkilidir.

Tekrarlanabilirlik: Tekrarlanabilirlik, uzayda robota önceden öğretilen bir noktaya, robotun, bileğini veya bileğine eklenen end efektörünü götürebilme yeteneğidir. Robotun öğretilen bir noktaya göre tekrarlanan hareketlerinin sonucunda, robot uç noktası ile öğretilen nokta arasında oluşabilecek maksimum hata miktarıdır. Genel amaçlırobotlarda tekrarlanabilirlik değerinin 0,1 mm ila 0,2 mm olması yeterli olabilmektedir. Özel olarak ark kaynağı uygulaması düşünülürse tekrarlanabilirlik değerinin kaynakta kullanılacak tel çapının yarısından küçük olmasıistenir.

Yük Taşıma Kabiliyeti ve Hız: Maksimum yük taşıma kapasitesi, robotun minimum hızında tekrarlanabilirlik değerini koruyarak taşıyabileceği maksimum yük değeridir. Nominal yük taşıma kapasitesi de robotun maksimum hızda tekrarlanabilirlik değerini koruyarak taşıyabileceği maksimum yük miktarıdır. Bu yük taşıma kapasitesi değerleri taşınan malzemenin boyut ve şekline bağlıdır.

Robotların yapısal şekillerini çalıştıkları alanlar belirler. Bu yüzdende robot tercihi yapılırken öncelik kullanım alanıdır. Resimde görülen robotlar çalışma alanlarına göre tasarlanmış ama temelde çalışma şekli olarak birbirlerine yakın özelliklere sahip robotlardır. Bu robotları birbirinden farklı kılan çalıştıkları bölgelerdir.

Taşıma Kollu Robot

Şekilde ki robot yapısı incelendiğinde robotun kartezyen kordinat sisteminde hareket eden taşıma koluna sahip bir robot olduğu görülebilir. Bu kol sonundaki tutucu (gripper) cisimleri kavramakta, kolun hareketi ile de malzemenin bir noktadan diğer bir noktaya ulaştırılması sağlanmaktadır.

Dönme İtme Kollu Robot

Şekildeki robot silindirik hareket gerçekleştirebilen bir robottur. Bu robotun kolunun özelliği ise hem ileri geri gidebilmesi hem de dönebilmesidir. Bu robot çok uzun mesafelerde malzeme taşıma ve işleme yeteneğine sahiptir.

Çizgi Tipi Portal Robot

Şekilde çizgi tipi portal robot görülebilir. Bu robotun yapısal özelliği düzlemsel bir hat biçiminde olmasıdır.

Yüzey Tipi Portal Robot

Şekilde ise yüzey tipi portal robotlar görülebilir. Bu robotların yapısal özellikleri işlenecek yüzeyi kaplamasıdır.

Kırma Kollu Robot

Resimdeki robotun yapısal özelliği ise kolunun iki parçadan oluşup kırılabilmesidir. Bu özellik bu robota kısa mesafede aşağı yukarı rahat hareket özelliği kazandırmıştır.

Soğutma kompresörlerinin ilk modelleri tipik amonyak makinalarıydı. O günlerde amonyak en çok tutulan soğutucu olduğu için kompresörler çok yüksek basınçları karşılayabilmek için çok ağır yapılırlardı ve modern kompresörlere kıyasla ilk kompresörler nispeten yavaş hızlarla çalışırlardı ve performansları düşüktü. Valf tasarım kompresör mil contaları yataklar ve yağlama sistemlerindeki ilerlemeler tasarım hızının kademeli olarak atmasını sağlayan başlıca faktörlerdendir. Bu da belli bir beygir gücü için kompresörlerin daha küçük olmasına olana sağlamıştır. Çünkü daha hızlı çalışma ile daha çok yer değiştirme elde edilmiştir.

Yeni soğutucuların kullanılması kompresörlerin tasarımlarını ve gelişmesini önemli ölçüde etkiledi. Örneğin amonyak kullanırken sistemin soğutucuyla temas eden tüm kısımlarının çelikten yapılması gerekiyordu. Sülfürdioksit ve metilkloridinin soğutucu olarak ortaya çıkması ise bazı durumlarda demir dışı metallerin kullanılmasını mümkün hale getirmiştir. Bunun yanında halojenli hidrokarbon soğutucuların gelmesi kompresör tasarımı üzerinde belki de en büyük etkiyi yapmıştır. Alüminyum gibi demir dışı metalleri kullanmak mümkün hale gelmiştir. Aynı şekilde R-12 nin kullanılmasıyla hermetik (hava geçirmez) kompresör tıpı popüler olmuştur.

Ticari soğutma ve iklimlendirme uygulamalarında kullanılan kompresörlerin gelişimi kompresörlerin ev tipi buzdolaplarında kullanılmasından oldukça etkilenmiştir. Hermetik kompresörler ve kılcal borulu soğutucu besleme cihazları ilk defa ev tıpı buzdolabı uygulamalarında kullanılmış ve kendini kanıtlamıştır. Otuzların baslarında hermetik kompresörler ev tıpı buzdolabı üreticileri için bir standart olmaya başlamıştır. Bir kaç yıl içinde kayış tahrikli kompresörler ev tıpı buzdolabı sahasından hemen hemen yok olmuştur. Dondurma dolapları içecek soğutucuları su soğutucuları vb. üreticileri hermetik kompresörleri ikinci benimseyenler olmuşlardır.

1935′te iklimlendirmede ilk hermetik kompresör kullanılmış ve 1940′ların basından itibaren iklimlendirme sistemi üreticilerinin çoğu ürünlerini hermetik kompresöre çevirmişlerdir. Ticari soğutma ve iklimlendirme alanlarında hermetik kompresör kullanmanın grafiği yükselmeye devam etmiştir.

Pozitif yer değiştirmeli kompresörlerde maksimum kapasite silindir yer değiştirmesinin hızının ve hacminin bir fonksiyonu olduğu için böyle adlandırılmışlardır. Normalde hız belirli olduğu için (yanı tipik hermetik pistonlu kompresörler için 1750 veya 3500 d/dk) pompalanan gazın hacmi veya ağırlığı silindirlerin dakika basına strokuyla matematiki bir alaka oluşturur.

Bazen turbokompresor diye de adlandırılan kinetik kompresör (santrifüj) pompalama kuvvetinin pervane hızına ve donen pervane ile akan akışkanın (soğutucu) arasındaki acısal momente bağlı olduğu fanları pervaneleri ve türbinleri kapsayan bir turbo makinalar ailesinin üyesidir. Akışları sürekli olduğu turbo makinalarının hacimsel kapasiteleri aynı boyuttaki pozitif yer değiştirmeli kompresörlerinkinden daha büyüktür. Buna rağmen günümüzde böyle kompresörlerin tasarımları ve maliyetleri küçük uygulamalar (50 ton veya daha az) için uygun gelmektedir. Şu anda santrifüj makinalar 80-100 tondan başlayıp 8000 ton ve daha üstüne kadar uzanmaktadır. Pozitif yer değiştirmeli kompresörler arasında pistonlu kompresörler 100-150 tonluk küçük beygir güçlerinde en geniş kabulü ve uygulamayı kazanmıştır. Bu noktada santrifüjlere geçiş görülmeye başlamaktadır.

Döner kompresör ise soğutucularla beraber ana olarak küçük kesirli beygir güçlerinde kullanılmışlardır. Döner kompresör ticari soğutma sahasında benimsenmemiştir bunun nedeni belki de özellikle düşük emme basınçlarında çalışırken çok yüksek boşaltma basınçlarına karsı pompalamada verimsiz olmasıdır.

Helisel (vida) kompresörde bir pozitif yer değiştirme tasarımıdır ve geniş bir yoğuşma sıcaklığı aralığında tatmin edici şekilde çalışır.Vidalı kompresör Amerika Birleşik Devletlere`nde 1950`den beri soğutma göreviyle kullanılmıştır. Orijinal tasarım 1930`ların basında İsveç`te icat edilmiş ve patenti alınmıştır.

Vidalı bir kompresörün sıkıştırma çevrimi su şekilde yapılır:

Gaz karşılıklı vida boşluklarını doldurmak üzere içeri çekilir. Rotorlar döndükçe vida arası boşluk vida arası boşluğu tecrit eden giriş ağzını geçerek hareket eder.Sürekli dönüş devamlı olarak gazın işgal ettiği alanı azaltır ki bu da sıkıştırmaya yol acar. Vidalar arası boşluk çıkış ağzıyla karsı karsıya gelince gaz boşalır.

Kapasite kontrolü iç gaz dolaşımıyla sağlanır böylece tasarım kapasitesinin %10′una kadar düzgün bir kapasite düşümü sağlanır. 100 tondan 700 tona kadar çalışma aralığındaki vidalı makinalarımız günümüz ölçüleri soğuk su sistemleri için olan nominal ARI şartlarına göredir. Santrifüj teçhizat gibi vidalı makinalar günümüzde küçük tonajlı soğutma veya iklimlendirmede kullanılmazlar. Böylece pistonlu kompresör bu unıtelerın %90′ından fazlasında kullanılır. Kesirli beygir gücünden 100 tona kadar değişir ve bu yüzden kompresörleri öğrenmede başlangıç noktası olacaktır.

Kompresör ve kompresör çeşitleri ile ilgili bu yazımızda, kompresörler hakkında bilgilere yer verdik. İncelediğimiz kompresör tipleri genelde klima ve soğutma sistemlerinde kullanılan kompresörlerdir.